Vai trò của dược sĩ trong tiêm chủng người lớn – Thực trạng, rào cản và chiến lược tiếp cận

Vào năm 1900, các bệnh truyền nhiễm có thể phòng ngừa bằng vắc xin là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong tại Hoa Kỳ, và tuổi thọ trung bình chỉ dao động khoảng 47 tuổi. Sau hơn một thế kỷ triển khai các chương trình tiêm chủng, những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu hiện nay đã chuyển sang các bệnh mạn tính, và tuổi thọ trung bình đã tăng khoảng hai phần ba, đạt xấp xỉ 75 tuổi. Tuy nhiên, bất chấp những tiến bộ vượt bậc đó, tỷ lệ tiêm chủng ở người lớn ở Mỹ vẫn đang ở mức đáng báo động: chưa đến 27% người lớn từ 65 tuổi trở lên và dưới 15% người lớn từ 15 đến 64 tuổi cập nhật đầy đủ các mũi tiêm chủng khuyến cáo.

Bên cạnh đó, gánh nặng bệnh tật của các bệnh có thể phòng ngừa được bằng vắc-xin có thể kể đến như :

• Virus hợp bào hô hấp (RSV): Ước tính gây ra 2,2 triệu ca nhiễm trùng có triệu chứng và khoảng 177.000 ca nhập viện hàng năm ở người lớn từ 65 tuổi trở lên tại Mỹ.
• Zona thần kinh (Herpes Zoster): Cứ 3 người Mỹ thì có 1 người sẽ mắc bệnh này trong đời, với khoảng 1 triệu ca mỗi năm. Biến chứng nguy hiểm nhất là đau dây thần kinh sau Zona – một hội chứng đau mãn tính kéo dài sau khi các triệu chứng cấp tính đã khỏi.
• Cúm (Influenza): Trong mùa cúm 2024-2025, có khoảng 590.000 người lớn phải nhập viện tại Mỹ, trong đó 92% đến 96% bệnh nhân có ít nhất một bệnh lý nền kèm theo.

Mặc dù vắc-xin đã có sẵn, độ bao phủ vẫn còn thấp. Tính đến đầu năm 2026, tỷ lệ tiêm vắc-xin RSV chỉ đạt 40,9% ở người từ 75 tuổi trở lên và 30,9% ở nhóm từ 50-74 tuổi có nguy cơ cao.

Tại Hội nghị Thường niên của Hiệp hội Dược sĩ Hoa Kỳ (APha) năm 2026, Tiến sĩ Damika Walker, quản lý một nhà thuốc chuyên khoa của Walgreens tại Bệnh viện Đại học Howard và là giám đốc chương trình nội trú dược cộng đồng PGY1 liên kết giữa Walgreens và Trường Dược Đại học Howard, đã nhấn mạnh rằng dược sĩ chính là lực lượng tuyến đầu trong thu hẹp khoảng trống này. Tiến sĩ cho rằng “Vắc-xin không cứu sống mạng người. Việc tiêm chủng mới cứu sống mạng người”. Rào cản không chỉ nằm ở việc thiếu vắc-xin mà còn ở các yếu tố tâm lý và hệ thống. Điều này thể hiện ở một số khía cạnh như:

• Sự bất bình đẳng và niềm tin: Các nhóm sắc tộc thiểu số (như người da đen và người gốc Tây Ban Nha) thường có tỷ lệ tiêm chủng thấp hơn. Những sự kiện lịch sử (như nghiên cứu giang mai Tuskegee) đã tạo ra sự ngờ vực kéo dài đối với hệ thống y tế.
• Thông tin sai lệch: Trong thời đại công nghệ, thông tin sai lệch trên mạng xã hội lan truyền nhanh hơn thông tin chính xác, tạo ra sự do dự cho bệnh nhân.
• Rào cản hệ thống: Từ việc tiếp cận kém với những người vô gia cư hoặc không có bảo hiểm, hay các khuyến cáo có xu hướng thay đổi nhanh, những thách thức trong bảo quản vắc-xin và cơ cấu thanh toán chưa phù hợp cho các nhà thuốc độc lập tại Mỹ.

Từ đó, cần có chiến lược trong rèn luyện kỹ năng giao tiếp với người bệnh khi các dược sĩ tư vấn cho họ. Thay vì hỏi bệnh nhân một cách thụ động (“Bạn có muốn biết thêm về những loại vắc-xin phù hợp với mình không?”), dược sĩ nên sử dụng cách tiếp cận “mặc định” như: “Chào ông/bà, hôm nay ông/bà có lịch tiêm vắc-xin cúm và RSV, chúng tôi sẽ hỗ trợ tư vấn/tiêm trong khi ông/bà đang ở đây””. Cách tiếp cận mặc định này đối với bệnh nhân tạo niềm tin cho bệnh nhân rằng tiêm chủng là một phần quan trọng và tất yếu trong chăm sóc sức khỏe.

Bằng chứng khoa học về tính hiệu quả khi có sự can thiệp của dược sĩ: Nhà thuốc không chỉ là nơi cấp phát, mua bán thuốc mà còn là điểm tiếp xúc y tế thường xuyên nhất của cộng đồng. Dữ liệu từ mùa virus hô hấp 2023-2024 cho thấy nhà thuốc là nơi tiêm chủng phổ biến nhất cho vắc-xin COVID-19 (71,5%), RSV (81,7%) và Cúm (48%) trong số các cơ sở phi y tế tại Mỹ (trong các nghiên cứu này, nhà thuốc được xếp vào nhóm “phi y tế” để phân biệt với các phòng khám bác sĩ hoặc bệnh viện). Một phân tích gộp năm 2025 từ 22 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng cho thấy sự can thiệp của dược sĩ làm tăng đáng kể tỷ lệ tiêm chủng, với tỷ lệ rủi ro gộp là 1,58 cho thấy những bệnh nhân nhận được sự can thiệp từ dược sĩ có khả năng được tiêm chủng cao gấp 1,58 lần so với nhóm không có sự can thiệp này. Đặc biệt, những dược sĩ trực tiếp tiêm chủng có tác động lớn hơn những người chỉ đóng vai trò tư vấn.

“Các dược sĩ cần đảm bảo có đủ kiến thức,” Tiến sĩ Walker nói, “để có thể cung cấp thông tin cho bệnh nhân, giúp họ đưa ra quyết định phù hợp nhất. Bằng cách kết hợp chuyên môn và giáo dục, chúng ta có thể lấp đầy những khoảng trống, mở rộng khả năng tiếp cận, đảm bảo bệnh nhân được tiêm chủng và cộng đồng được bảo vệ khỏe mạnh.”

——————————————————————————–

Tài liệu tham khảo:

[1] https://www.pharmacytimes.com/view/apha-pharmacists-are-the-front-line-of-adult-vaccination-and-the-gap-is-still-wide-open

[2] Walker D. (2026), Elevating public health: the pharmacist’s role in adult vaccination, Presented at: American Pharmacists Association Annual Meeting & Exposition; March 27-30/2026; Los Angeles, CA.

[3] Kriss JL, Black CL, Razzaghi H, et al (2024), Influenza, COVID-19 and respiratory syncytial virus vaccination coverage among adults—United States,  MMWR Morb Mortal Wkly Rep.;73(46):1044-1051. doi:10.15585/mmwr.mm7346a1

Lược dịch

Ngô Thị Thu Hằng